ความยั่งยืนไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากเทคโนโลยีล้ำสมัยหรือโครงการระดับโลก หากแต่สามารถเริ่มต้นจากสิ่งเล็ก ๆ ที่หยั่งรากลึกอยู่ในวิถีชีวิตของผู้คน หนึ่งในตัวอย่างที่สะท้อนแนวคิดนี้ได้อย่างชัดเจน คือกิจกรรมเวิร์กชอป D.I.Y. การทำเส้นลอดช่องจากตาลโตนด ซึ่งจัดขึ้นในโซน SX IDEA LAB ของงาน SUSTAINABILITY EXPO 2025 โดยมีเป้าหมายเพื่อเชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับแนวคิดความยั่งยืนในระดับสากล
กิจกรรมเวิร์กชอปนี้จัดโดยชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีบ้านน้ำคบ จังหวัดพิษณุโลก โดยความร่วมมือของ คุณแป้ง-วรัญญา หอมธูป กรรมการผู้จัดการบริษัท ประชารัฐรักสามัคคีพิษณุโลก (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด ซึ่งเข้ามามีบทบาทในการส่งเสริมและพัฒนาผลิตภัณฑ์จากตาลโตนดให้มีมูลค่าเพิ่ม พร้อมสร้างระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนที่เชื่อมโยงกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างเป็นรูปธรรม
ในชุมชนบ้านน้ำคบ ต้นตาลโตนดเคยเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต ทั้งในด้านอาหาร วัฒนธรรม และเศรษฐกิจ แต่เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป การใช้ประโยชน์จากตาลโตนดเริ่มลดน้อยลง จนเกือบกลายเป็นเพียงภาพในความทรงจำ การฟื้นฟูภูมิปัญญาในการทำลอดช่องด้วยมือ จึงไม่ใช่แค่การอนุรักษ์อาหารพื้นบ้าน แต่คือการฟื้นคืน “ความเป็นไทย” ที่ฝังรากลึกในวิถีชีวิตของผู้คน
เส้นลอดช่องที่ทำจากแป้งตาลโตนดในเวิร์กชอปนี้ ไม่ได้มีเพียงรูปร่างแบบเส้นยาวที่เราคุ้นเคย แต่ถูกสร้างสรรค์ให้เป็นรูปปลาตะเพียน ดอกไม้ ดาว หรือหัวใจ โดยเริ่มตั้งแต่การนวดแป้งไปจนถึงการขึ้นรูปตามต้นแบบ ก่อนเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้ออกแบบตามจินตนาการของตนเอง เป็นการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำที่ทั้งสนุกและเปี่ยมด้วยความหมาย
กิจกรรมนี้เกิดขึ้นจากการผลักดันของบริษัท ประชารัฐรักสามัคคีพิษณุโลก (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด ที่มุ่งส่งเสริมการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์จากตาลโตนดอย่างเป็นระบบ ทั้งในด้านการวางแผนการตลาดและการสร้างช่องทางจำหน่าย รายได้จากผลิตภัณฑ์แปรรูป เช่น ลูกตาลลอยแก้ว ขนมตาล และเส้นลอดช่องตาลโตนด จะถูกนำกลับเข้าสู่กองทุนเพื่อขยายพื้นที่ปลูกตาลโตนดในชุมชน สร้างความต่อเนื่องทั้งในด้านเศรษฐกิจและการอนุรักษ์ทรัพยากร “คำว่า อนุรักษ์ ไม่ใช่แค่การรักษาทรัพยากรธรรมชาติ แต่คือการรักษาวิถีชีวิตของคนไทย เราอยากให้คนรุ่นใหม่ได้รู้ว่า ภูมิปัญญาเหล่านี้มีคุณค่า และสามารถเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจชุมชนได้จริง” คุณวรัญญา หอมธูป กล่าว
SX IDEA LAB จึงไม่ใช่เพียงพื้นที่จัดกิจกรรม แต่คือเวทีที่เชื่อมโยงองค์ความรู้ดั้งเดิมกับการเรียนรู้ร่วมสมัย ผ่านการลงมือทำที่จับต้องได้จริง กิจกรรมเวิร์กชอปการทำลอดช่องจากตาลโตนดไม่เพียงเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้สัมผัสกับภูมิปัญญาท้องถิ่น แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้เรื่องความยั่งยืนในมิติที่ลึกซึ้ง จากการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สู่การรักษาวิถีชีวิตและวัฒนธรรมที่หล่อหลอมความเป็นไทย
ในทศวรรษแห่งการลงมือทำ SX IDEA LAB ได้พิสูจน์ให้เห็นว่าแนวคิดเรื่องความยั่งยืนสามารถเริ่มต้นจากสิ่งใกล้ตัว และเติบโตจากรากฐานของชุมชน กิจกรรมเวิร์กชอปนี้จึงไม่ใช่แค่การเรียนรู้ผ่านการทำขนมพื้นบ้าน แต่คือการฟื้นคืนคุณค่าของภูมิปัญญาไทยในโลกยุคใหม่
“เส้นลอดช่อง” ที่ไม่ใช่แค่เส้นขนม แต่คือเส้นทางของภูมิปัญญาไทยที่กำลังกลับมามีชีวิตอีกครั้ง คือภาพสะท้อนของการอนุรักษ์ที่ไม่หยุดอยู่แค่การรักษาทรัพยากรธรรมชาติ หากแต่รวมถึงการรักษาความหมายของการเป็นไทยในโลกที่กำลังเปลี่ยนไป
