เสริมสร้างความมั่นคงทางอาหารของภาคใต้ ตามแนวทาง BCG และการทำเกษตรแบบยั่งยืน  

แม้ประเทศไทยจะมีภาพลักษณ์ของการเป็นครัวโลกและมีความสามารถในการส่งออกอาหารไปทั่วโลก แต่หลายพื้นที่ยังประสบปัญหาหลายประการ ทั้งด้านการขาดโภชนาการและสารอาการ การที่เกษตรกรรายย่อยยังต้องพึ่งพาพันธุ์พืชและสัตว์จากต่างประเทศหรือองค์กรขนาดใหญ่ ผศ. ดร. พงค์เทพ สุธีรวุฒิ รองอธิการบดีฝ่ายบริหารและยุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ชวนผู้ที่สนใจร่วมพูดคุยประเด็นดังกล่าวในหัวข้อ “ความมั่นคงทางอาหารของภาคใต้” บนเวที Talk Stage งาน SUSTAINABILITY EXPO 2024 ในวันที่ 1 ตุลาคม 2024 พร้อมยกตัวอย่างโครงการนำร่องที่ช่วยเกษตรกรในภาคใต้ให้สามารถยืนหยัดได้อย่างมั่นคงและมีรายได้เพิ่มมากขึ้น 

ดร. พงค์เทพ สุธีรวุฒิ กล่าวว่า ประเทศไทยได้รับการจัดอันดับใน SDG Index 2024 เป็นลำดับที่ 45 จากทั้งหมด 167 ประเทศ โดยทำได้ดีในการตอบโจทย์เป้าหมายความยั่งยืน (SDGs) ในประเด็นการยุติความยากจนและการศึกษา แต่เมื่อพูดถึงเรื่องของความมั่นคงทางอาหารกลับทำได้ไม่ดีนัก เมื่อคำนึงถึงตัวชี้วัดอย่างการมีอาหารเพียงพอและการเข้าถึงอาหาร ยกตัวอย่างเช่น ในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 ที่ผ่านมา คนเมืองจำนวนมากเลือกที่จะเดินทางกลับต่างจังหวัด เพราะที่บ้านมีอาหาร มีการปลูกพืชเลี้ยงสัตว์ นอกจากนี้เรายังขาดเสถียรภาพหรืออธิปไตยทางอาหาร เพราะเกษตรกรรายย่อยจำนวนมากอยู่ภายใต้ “เกษตรพันธสัญญา” ที่ทำสัญญากับนายทุนหรือบริษัทขนาดใหญ่ ในการรับพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์รวมถึงปุ๋ยและยาต่าง ๆ มาใช้ แลกเปลี่ยนกับการรับซื้อผลผลิตตามที่ตกลงกัน 

ภาคใต้มีระดับความซับซ้อนของปัญหามากกว่าภาคอื่น ๆ แม้จะดูว่าเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ แต่พื้นที่เกษตรกรรมส่วนใหญ่เป็นสวนยางและสวนปาล์ม ทำให้ผลิตอาหารได้เพียงร้อยละ 10 ของความต้องการท้องถิ่น ต้องนำเข้าอาหารจากพื้นที่อื่น ขณะเดียวกันชาวประมงก็จับอาหารทะเลคุณภาพสูงไปขาย แต่ตัวเองนำเงินที่ได้ไปซื้ออาหารอื่น ๆ ขาดความสามารถในการผลิตอาหารและวัตถุดิบที่หลากหลายด้วยตัวเอง นอกจากนี้ยังพบว่า เมื่อทำการวัดความสูงและ IQ ของเด็กในภาคใต้ พบว่าต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ เด็ก ๆ จำนวนมากได้รับสารอาหารไม่พอเพียง ทั้งในช่วงที่อยู่ในครรภ์และอายุ 1-4 ขวบ ซึ่งเป็นช่วงเวลาสำคัญสำหรับการพัฒนาสมองและร่างกาย  

“การแก้ไขปัญหาความมั่นคงทางอาหารควรทำอย่างรอบด้าน เพราะการให้ความรู้อย่างเดียวไม่เพียงพอ ต้องสร้างให้มีสภาพแวดล้อมที่เอื้อให้ทุกคนเข้าถึงอาหารที่มีโภชนาการที่ดี เช่น ในระดับบุคคล แม้ทุกคนรู้ว่าอาหารเช้าเป็นมื้อสำคัญและควรทานให้ครบห้าหมู่ แต่อาหารที่เราเตรียมให้ลูกในตอนเช้า ก็มักเป็นเพียงข้าวเหนียวหมูปิ้งหรือของง่าย ๆ ที่หาซื้อได้หน้าโรงเรียน เมื่อลูกกลับมาบ้านก็มีน้ำหวานและขนมกรุบกรอบเตรียมไว้ให้ทาน เป็นสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้อให้เด็กสร้างนิสัยในการทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย” 

ด้วยเหตุนี้ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์จึงร่วมมือกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และภาคีเครือข่ายต่าง ๆ เพื่อร่วมกันสร้างความมั่นคงทางอาหารของภาคใต้ และก่อตั้ง “สถาบันขั้นสูงเพื่อความมั่นคงทางอาหาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์” นอกจากนี้ยังใช้พื้นที่ทุ่งใสไซของมหาวิทยาลัยในการพัฒนาพื้นที่ตัวอย่าง ตามแนวทาง BCG Economy Model โดยมุ่งพัฒนาคนผ่านหลักสูตรสำหรับนักศึกษา นักวิชาการและชุมชน โดยพัฒนาชุดความรู้ผ่านการวิจัยพัฒนาพันธุ์พืชและสัตว์ด้วยวิธี Embryo Transfer คล้ายการทำเด็กหลอดแก้วและส่งต่อให้เกษตรกรไปเพาะเลี้ยง เรายังแนะนำให้เกษตรกรนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้ในการบริหารจัดการฟาร์มเพื่อให้สามารถผลิตอาหารที่มีมาตรฐาน เหมาะกับการบริโภคในท้องถิ่นหรือส่งออกไปต่างประเทศ นอกจากนี้ยังมีการผนวกเรื่องการท่องเที่ยวและการใช้พลังงานทางเลือก เรียกได้ว่าครบทั้งต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ 

นอกจากนี้ยังร่วมกับการยางแห่งประเทศไทย (กยท.) ทำสวนยางแบบยั่งยืนผ่านการปลูกต้นไม้ผสมผสาน โดยเฉพาะ “พืชร่วมยาง” ซึ่งเป็นพันธุ์ไม้อื่น ๆ ที่เจริญเติบโตได้ดีใต้ร่มเงาของยาง เลี้ยงสัตว์ เช่น เป็ด ไก่ ปลา หมู ห่าน แพะ ผลิตปุ๋ยอินทรีย์เพื่อใช้เอง จากการสำรวจของนักเศรษฐศาสตร์ที่ลงไปวิเคราะห์ พบว่าการทำสวนแบบยั่งยืนสามารถสร้างรายได้ได้มากกว่าสวนที่ปลูกยางเพียงอย่างเดียว ทางกยท. จึงได้นำไปขับเคลื่อนต่อในเชิงนโยบาย เพื่อสนับสนุนให้เกษตรกรสวนยางรายอื่น ๆ ได้นำแนวคิดนี้ไปใช้ต่อไป