“ก้าวใหม่สู่อาเซียนสีเขียว”
TOWARDS A GREEN ASEAN

เมื่อลองนึกถึงอนาคตอีก 20 ปีข้างหน้า ประเทศในภูมิภาคอาเซียนจะถูกพัฒนาไปในทิศทางไหน จะพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมให้ยั่งยืนได้อย่างไร โดยที่เรายังต้องคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมที่ดี มีพื้นที่สีเขียวและมีอากาศบริสุทธิ์ให้หายใจ ประชาคมอาเซียนได้ตั้งวิสัยทัศน์ร่วมกันไว้ตั้งแต่ปี 2558 และกำลังที่จะสิ้นสุดในปี 2568 เมื่อมองไปที่อนาคต หนึ่งในวิสัยทัศน์ฉบับใหม่ที่เห็นตรงกันคือต้องการมุ่งไปสู่การเป็น “อาเซียนสีเขียว”  เช่น การพัฒนาโดยการเปลี่ยนผ่านพลังงาน การใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน การใช้นวัตกรรมด้านดิจิตอลมาช่วยพัฒนา การสร้างเมืองอย่างยั่งยืน เงินสีเขียว การสนับสนุนการลงทุนในโปรเจ็กที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมรวมไปถึงการสร้างหุ้นส่วน การปฏิสัมพันธ์กับภาคส่วนต่างๆ  

ในงานมหกรรมด้านความยั่งยืน หรือ Sustainability Expo 2023 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ วันอังคารที่ 3 ตุลาคม 2566 ที่ผ่านมา ได้รับเกียรติจากคุณกำธร นวเลิศปัญญา นักวิทยาศาสตร์ ชำนาญการ กรมพัฒนาพลังงาน ทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน, คุณตรีสุวิชช์ อาริยวัฒน์  ผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสารและการมีส่วนร่วมของแพลตฟอร์มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเศรษฐกิจหมุนเวียนของอาเซียน ศูนย์อาเซียนเพื่อการศึกษาและการหารือด้านการพัฒนาที่ยั่งยืน, และคุณคุณรดา ประไพกรเกียรติ นิสิตคณะสัตวแพทย์ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีคุณฉัตรวดี จินดาวงศ์ ผู้อำนวยการกองยุทธ์ศาสตร์และความร่วมมืออาเซียน กรมอาเซียน กระทรวงต่างประเทศ เป็นผู้ดำเนินรายการ  

คุณกำธร นวเลิศปัญญา นักวิทยาศาสตร์ ชำนาญการ กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน  กล่าวถึงนโยบายของภาคอากาศยานที่สามารถช่วยลดคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งเป็นข้อบังคับจากนานาชาติว่าภายใต้ปี 2027 ทุกประเทศทั่วโลกต้องมีข้อตกลงร่วมกันในเรื่องของการลดโลกร้อน เชื้อเพลิงที่ใช้ในการบินนั้นปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ออกมาจำนวนมาก การผลิตเชื้อเพลิงในอุสาหกรรมอากาศยานที่ยั่งยืนควรใช้น้ำมันเครื่องบิน Sustainable Aviation Fuel (SAF) ทดแทน น้ำมันสำหรับเครื่องบินแบบปกติ jet-A1 ซึ่งแหล่งผลิตมาจากซากฟอสซิลเป็นสิ่งที่ใช้แล้วหมดไป โดยน้ำมันทั้งสองชนิดให้คุณสมบัติทางเคมีเหมือนกัน แต่ในส่วนของ SAF ไม่ปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ในภาคอากาศยานและมาจากแหล่งพลังงานที่ยั่งยืน เช่น ผลิตจากน้ำมันพืชจากครัวเรือนใช้แล้วทิ้งจนกลายเป็นขยะ นำกลับมาผลิตโดยเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีทำให้มีคุณสมบัติให้เป็นน้ำมันเติมเชื้อเพลิงให้กับเครื่องบิน สำหรับต้นทุนในการผลิตอยู่ในราคาที่ค่อนข้างสูง อย่างไรก็ตามปัจจุบันในตลาดมีความต้องการใช้มากขึ้นจากเมื่อก่อน SAF แพงกว่า jet A-1 อยู่ 3-4 เท่า แต่ปัจจุบันแพงกว่าเพียง 2 เท่า   

ถึงแม้ว่าการเปลี่ยนมาใช้ SAF ในอุสตสาหกรรมอากาศยานยังไม่สามารถลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ควรเลือกใช้น้ำมันที่ปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์มาจากแหล่งพลังงานที่ยั่งยืน แนวโน้มการเดินทางโดยเครื่องบินจะช่วยให้ลดคาร์บอนไดออกไซด์ได้มากถึง 85% และช่วยเรื่องของขยะที่เกิดขึ้นในภาคครัวเรือน ซึ่งนอกจากน้ำมันพืชแล้วยังมีสิ่งต่างๆอีกมากมายที่ภายในตัวมีอะตอมของของคาร์บอน ซึ่งสามารถดึงมาใช้ในการผลิต SAF ได้ด้วยเช่น ไม้ ขยะพลาสติก  

คุณตรีสุวิชช์ อาริยวัฒน์  ผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสารและการมีส่วนร่วมของแพลตฟอร์มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเศรษฐกิจหมุนเวียนของอาเซียน ศูนย์อาเซียนเพื่อการศึกษาและการหารือด้านการพัฒนาที่ยั่งยืน กล่าวถึงเรื่องเกี่ยวกับเศรษฐกิจหมุนเวียนว่า สิ่งที่อยากเห็นคือหัวใจที่เป็นสีเขียวของคนอาเซียน ที่เกิดจาการปลูกฝังที่ดี ซึ่งก็เกิดจากการศึกษา  

ในระดับอาเซียนการทำเศรษฐกิจหมุนเวียนค่อนข้างใหม่ ระบบเศรษฐกิจโดยปกติจะเป็นเส้นตรง คือ ธรรมชาติ มนุษย์นำสิ่งที่อยู่ในธรรมชาติมาผลิตและทิ้ง  ซึ่งหลักการของเศรษฐกิจหมุนเวียนจะเป็นการช่วยคงคุณค่าและลดขยะให้มากที่สุด ยกตัวอย่างเช่นการรีไซเคิลก็เป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจหมุนเวียน   

อาเซียนออกกรอบการทำงานสำหรับประชาคมเศรษฐกิจ ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญเชิงกลยุทธ์ก้าวแรกที่จะผลักดันเกี่ยวกับเรื่องการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เช่น สินค้าและบริการที่ใช้หลักการนี้ ขณะเดียวกันอาเซียนได้ร่วมมือกับทางสหภาพยุโรปตั้งแต่ปี 2018 และได้มีการร่วมกันศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับวิเคราะห์สถานการณ์เกี่ยวกับเศรษฐกิจหมุนเวียนโดยเฉพาะเรื่องของพลาสติกและได้มีการตั้งแพลตฟอร์มผู้มีส่วนร่วมด้านเศรษฐกิจหมุนเวียนของอาเซียนซึ่งพึ่งเปิดตัวไปเมื่อกลางปีที่ผ่านมา และสำหรับบุคคลทั่วไปก็สามารถเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจหมุนเวียนได้เช่นเดียวกัน  

คุณฉัตรวดี จินดาวงศ์ เสริมเพิ่มว่า  สำหรับบุคคลทั่วไป เช่น ผู้เป็นผู้บริโภค ก็สามารถมีส่วนร่วมในการสร้างเศรษฐกิจแบบหมุนเวียนได้เช่นเดียวกัน ยกตัวอย่าง เมื่อไปร้านกาแฟหากเราสามารถพกแก้วไปเองก็จะสามารถช่วยลดพลาสติก การถือถุงผ้าลดการใช้ถุงพลาสติก รับประทานอาหารให้หมดไม่ให้กลายเป็นขยะ ทุกคนสามารถช่วยกันทำสิ่งเหล่านี้ได้ด้วยตนเอง  

คุณรดา ประไพกรเกียรติ นิสิตคณะสัตวแพทย์ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า คำว่ากรีนอาเซียนมันไม่ใช่แค่เกี่ยวสิ่งแวดล้อมเท่านั้นแต่ยังเกี่ยวกับชุมชน อาหารการกิน สังคม จะต้องควบคู่ไปด้วยด้วยกัน คุณรดา ประไพกรเกียรติ เป็นผู้ชนะการประกวดมูลนิธิอาเซียน (ASEAN FOUNDATIONS) ในโครงการ DATA SCIENCE EXPLORER 2021 ซึ่งเป็นโครงการที่ให้เยาวชนอาเซียนมาประกวดแข่งขันกันเพื่อการแก้ไข้ปัญหาและส่งเสริม SDG ในอาเซียน ซึ่งคุณรดานำเสนอถึงปัญหา sustainable Development goals 8-4-2 โดยที่ 8 คือ Economic growth, Decent work  2 คือ  

Zero Hunger 4 คือ Education โดยปัญหาที่หยิบยกมาเกี่ยวข้องกับภาคเกษตรกรรมของสมาคมอาเซียน ชื่อโครงการมีชื่อว่า Empowering Farming towardds a Sustainable Future of the ASEAN Community เกี่ยวข้องเกี่ยวกับปัญหาภาคเกษตรกรในเรื่องค่าใช้จ่ายหรือค่าตอบแทนที่ ไม่เหมาะสมกับราคา โดยตัวชิ้นงานที่นำเสนอออกไปคือไอเดียแอปพลิเคชั่น เป็นแอปพลิเคชั่นที่เชื่อมโยงผู้บริโภคกับเกษตรกรโดยตรงเพื่อให้เกษตรกรได้ประโยชน์อย่างยั่งยืน   

แอปพลิเคชั่นช่วยทำให้เกษตรกรทำเกษตรได้ย่างยั่งยื่นและมีรายได้ที่มั่นคง เพราะการทำเกษตรกรรมแบบดั่งเดิมมีส่วนที่ทำลายสิ่งแวดล้อมอยู่เช่นกัน ดังนั้นเกษตรกรจำป็นต้องปรับตัว และผลที่ตามมาอีกข้อคือ เมื่ออาหาร หรือ ผลิตภัณฑ์ด้านเกษตรออกมาสู่ตลาดมีส่วนช่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมจะทำให้สินค้ามีราคาเพิ่มขึ้น คุณฉัตรวดีกล่าวเสริม  

คุณรดากล่าวอีกว่าในด้านของแอปพลิเคชั่นสามารถนำไปใช้ได้กับทุกภาคอุตสาหกรรม ไม่จำกัดเพียงแต่อยู่ในภาคเกษตรกรรมเท่านั้น เช่น แอปพลิเคชั่นรีไซเคิล ที่เชิญชวนทุกคนนำขยะไปทิ้งอย่างถูกต้อง เพื่อที่จะนำขยะไปรีไซเคิล และผู้ที่เล่นแอปพลิเคชั่นนี้สามารถเก็บพอยท์เพื่อนำไปแลกของรางวัลได้อีกด้วย  

ในช่วงท้ายคุณกำทรได้กล่าวถึง ศักยภาพในการผลิต SAF ในอาเซียนซึ่งมีศักยภาพสูงสุด เช่น สามารถการผลิต SAF จากแอลกอฮอล์ เนื่องจากภูมิภาคอาเซียนมีพื้นเศรษฐกิจที่สามารถผลิตแป้งและนำไปผ่านกระบวนการต่างๆจนมาเป็นแอลกอฮอล์ได้ และในส่วนของน้ำมันพืชที่ใช้แล้วเป็นของที่พบอยู่ในทุกครัวเรือน ทุกคนสามารถเก็บรวบรวมเอาไว้และเอาไปขาย ในประเทศไทยมีแหล่งรับซื้อน้ำมันพืชที่ใช้แล้วเพื่อนำไปพัฒนาต่อเป็น SAF ซึ่งในปัจจุบันอยู่ในระหว่างการปรึกษาหารือเพื่อต่อยอดให้เป็นศูนย์กลางอาเซียนในอนาคต นอกจากช่วยในเรื่องของการลดมลพิษในภาคอากาศยานแล้วยังส่งเสริมในเรื่องของธุรกิจที่สามารถเกิดใหม่ได้ด้วย SME เช่น ธุรกิจในการรวบรวมน้ำมันพืชใช้แล้วและสามารถนำเทคโนโลยีแอปพลิเคชั่นมาช่วยส่งเสริมได้อีกด้วย  

โดยในภาคเศรษฐกิจอาเซียนมีองค์กรที่พร้อมจะให้การสนับสนุน MSME ธุรกิจขนาดกลางขนาดย่อย เพื่อสนับสนุนระบบเศรษฐกิจแบบหมุนเวียน ซึ่งนอกจากช่วยในเรื่องของสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังช่วยเรื่องของการเพิ่มมูลค่าของสินค้าให้มีคุณค่ายิ่งขึ้น คุณตรีสุวิชช์กล่าว  

เทคโนโลยีจะสามารถสร้างความตระหนักรู้เกียวเรื่อง SDG ให้กับคนทุกเพศทุกวัยได้และสามารถดึงดูดให้ทุกคนมาสนใจใส่ใจเรื่องสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เช่น มีตู้ธนาคารแห่งหนึ่งออกแบบให้ผู้ใช้บริการมาหย่อนขวดที่สามารถนำไปรีไซเคิลได้เพื่อแลกกับของรางวัล ซึ่งถือเป็นการนำเทคโนโลยีมาดึงดูดผู้คนให้หันมาสนใจเรื่องสิ่งแวดล้อมได้เป็นอย่างดี คุณรดากล่าว  

ในเรื่องของเชื้อเพลิงที่ยั่งยืน เศรษฐกิจหมุนเวียน เทคโนโลยี เป็นเทรนที่เกิดขึ้นเพื่อช่วยส่งเสริมให้ภูมิภาคอาเซียนเป็นสีเขียว ทั้งหมดทั้งมวลถือว่าเป็นแนวความคิดและเทรนที่ทุกคนไม่ควรมองข้าม สุดท้ายแล้วการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจต้องเดินควบคู่ไปกับการรักษาสภาพแวดล้อมที่ยั่งยืน และในตอนท้ายที่สุดก็เป็นเรื่องของพวกเราทุกคน คุณฉัตรวดีกล่าวสรุป