“เซหละ” (Sela) ในภาษาปกาเกอะญอ แปลว่า ใบไม้ เป็นที่มาของผ้าพิมพ์ลายใบไม้ (Eco Leaf Printing) แบรนด์ Sela ซึ่งในงาน Sustainability Expo 2022 ที่ผ่านมา บนเวทีบรรยายเชิงปฏิบัติการเรื่อง ผ้าพิมพ์ลายใบไม้สีธรรมชาติ รศ.ดร.ทิพาพร พิมพิสุทธิ์ อดีตอาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง และ ดร.บวร ประพฤติดี ผู้ก่อตั้งแหล่งเรียนรู้วิถีชีวิตคนกับป่า “บ้านไม้งาม” แหล่งเรียนรู้วิถีชีวิตคนกับป่าอย่างยั่งยืน ได้มาให้ความรู้และสอนวิธีทำผ้าพิมพ์ใบไม้สีธรรมชาติ
“ในมิติของตะวันตก เรามองความยั่งยืนแค่เพียงด้านเศรษฐกิจ แต่ในมิติของเราความสมดุลคือธรรมชาติ คือดิน น้ำ ลม ไฟ และป่า”
ดร.บวร ประพฤติดี ในฐานะนักขับเคลื่อนด้านสิ่งแวดล้อม ได้เล่าถึงที่มาของบ้านไม้งามว่า ที่ผ่านมาได้ขับเคลื่อนกิจกรรมเยาวชนโลกสีเขียว ปลูกป่าทั่วประเทศ มากว่า 30 ปี ปลูกป่าไปทั่วแล้ว ทำป่าในบ้านเราเลย จึงเป็นที่มาของการนำใบไม้ที่ร่วงหล่นลงมาบนพื้นที่กว่า 9 ไร่ของบ้านไม้งามมาใช้ประโยชน์อีกครั้ง
รศ.ดร.ทิพาพร พิมพิสุทธิ์ อดีตอาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง อาจารย์รัฐศาสตร์ที่ผันตัวมาเป็นนักสิ่งแวดล้อม นำวิชาเคมีและชีวะมาเป็นเครื่องมือในการจัดการกับใบไม้ เล่าว่า พอเห็นใบไม้ร่วงเต็มพื้น เลยคิดว่าจะเอามาทำอะไรได้บ้าง เพราะลายใบมันสวยดี จึงเริ่มต้นด้วยการทดลองว่าจะทำยังไงให้สีใบไม้ออกมาติดกับผ้า และพบว่าวิธีการดึงสีธรรมชาติจากใบไม้ให้ออกมาลงบนผ้าจะต้องใช้กระบวนการทางเคมีช่วยละลายเม็ดสี จึงได้ศึกษาชีววิทยาของใบไม้สายพันธุ์ต่าง ๆ ซึ่งได้ข้อค้นพบว่า ใบสักอ่อนจะให้สีออกแดง สีสวย ถ้าใบแก่จะให้สีตุ่น ใบสักแต่ละชนิดให้สีแตกต่างออกไปตามสายพันธุ์ เช่นเดียวกับชนิดของเส้นใยผ้าแต่ละชนิด พบว่าผ้าไหมทอมือจะทำให้ติดสีดีมาก ส่วนใบขี้เหล็ก ใบแก่ให้สีสวยมาก โดยเฉพาะบนผ้าจากขนสัตว์ ใบสบู่แดง ให้สีเขียว ยิ่งใบอ่อนสีแดงจะให้สีเขียวสดใสบนผ้า ถ้าใบแก่จะให้สีเหลือง, ใบมะฮอกกานี ใบแก่ตกกระจะให้สีส้มสวย เป็นใบในฤดูร้อนก่อนจะร่วง ใบย่านดาโอ๊ะ ให้สีหลากหลาย เช่น เทา เหลือง เทาแก่ ขณะที่ใบเพกา ให้สีส้มสวย ซึ่งอ.ทิพาพร เรียกว่าเป็นราชินีใบไม้ คู่กับใบสัก ที่เป็นราชาใบไม้
สำหรับกระบวนการพิมพ์ลายใบไม้ลงบนผ้า เริ่มต้นจากนำใบไม้ ดอกไม้ที่เลือกมาเข้ากระบวนการละลายเม็ดสีด้วยกรดธรรมชาติ เช่น น้ำสนิม (กรดอ่อน) ละลายเม็ดสีใบไม้ออกมาลงบนผ้า (เอาตะปูไปแช่น้ำ) หรือใช้น้ำมะนาว น้ำมะขามที่มีฤทธิ์เป็นกรด ต่อไปก็ใช้สารที่เป็นตัวรับสี โดยเอาผ้าไปแช่หรือต้มในสารรับสี เช่น น้ำสารส้ม น้ำเกลือ หรือน้ำขี้เถ้า น้ำมะพร้าว (น้ำฤทธิ์ด่าง) จากนั้นนำผ้ามา แล้วเอาใบไม้มาวางลงตามแบบลายที่ออกแบบไว้ เอาพลาสติกปูทับ จากนั้นมัดแล้วนำไปนึ่งหรือต้มให้สีใบไม้ติดลงบนผ้า ซึ่งวิธีการนึ่งจะทำให้ได้สีสด ส่วนการต้มจะทำให้ได้ลายฟุ้ง
อ.ทิพาพร กล่าวว่า การทำผ้าพิมพ์ลายใบไม้ นอกจากจะทำให้สนใจใบไม้มากขึ้น อยากปลูกต้นไม้มากขึ้น ยังทำให้ได้ฝึกสติ และเข้าใจธรรมชาติของชีวิต หลายครั้งที่คิดว่าจะได้สีนี้แต่ไม่ได้ ธรรมชาติกลับให้สีที่ออกมาไม่เหมือนที่ใจอยาก มันก็เป็นเช่นนั้นเอง
Speaker: รศ.ดร.ทิพาพร พิมพิสุทธิ์ อดีตอาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
หัวข้อ: SELA ผ้าพิมพ์ใบไม้สีธรรมชาติ
วันที่ 28 กันยายน 2565 เวที Talk Stage
สามารถรับชมในรูปแบบวิดีโอได้ที่ : https://www.youtube.com/watch?v=PCeA6NegTdg&t=1s
