มูลนิธิกระจกเงา เป็นกลุ่มจิตอาสาที่ทำงานอย่างเข้มข้นเพื่อสร้างการเปลี่ยนสังคมในหลายด้าน ผ่านการช่วยเหลือและหยิบยื่นโอกาสด้านต่าง ๆ ผ่านโครงการที่คิดขึ้นด้วยความเข้าใจของบริบทสังคมและบริบทของผู้รับโอกาสนั้น เวที SX TALK STAGE งาน SUSTAINABILITY EXPO 2025 ได้รับเกียรติจาก คุณสมบัติ บุญงามอนงค์ ผู้อำนวยมูลนิธิกระจกเงา ซึ่งมานำเสนอมุมมองและบทเรียนจากประสบการณ์ตรงในการสร้างพลังอาสาสมัคร นับหมื่นคนผ่านโครงการต่าง ๆ ของมูลนิธิกระจกเงา และตัวอย่างโครงการอาสาต่าง ๆ ที่มีส่วนทำให้สังคมของเราน่าอยู่ขึ้น
คุณสมบัติเริ่มต้นด้วยการท้าทายมุมมองของสังคมต่อคำว่า “อาสาสมัคร” โดยเล่าว่า อาจารย์ปริญญาโทท่านหนึ่งเคยตั้งคำถามกับนักศึกษาไว้ว่า “เมื่อได้ยินคำว่า อาสาสมัคร คุณนึกถึงอะไร?” คำตอบที่ได้รับกลับหลากหลาย บ้างมองว่าอาสาสมัครเป็นเรื่องไม่ฉลาด หรือบางคนก็บอกว่าฟังแล้วรู้สึกเหมือนเป็นการเสียเปรียบ
คุณสมบัติยกตัวอย่าง ครูหยุยจากมูลนิธิสร้างสรรค์เด็ก ผู้ทุ่มเททำงานกับคนเร่ร่อน โดยได้รับแรงจูงใจจากลูกสาวของตนเอง ครูหยุยเคยกล่าวว่า “การลงทุนกับเด็กเร่ร่อนคือการลงทุนกับสภาพแวดล้อมหวังผลของลูกสาวในอนาคต” ซึ่งสะท้อนถึงการตัดสินใจที่แผงไปด้วยการมองการณ์ไกล และคึวามคิดที่ว่า การทำงานอาสาไม่ใช่เพียงการเสียสละ แต่คือการลงทุนเพื่อสร้างความยั่งยืนให้กับสังคม
อีกหนึ่งตัวอย่างที่น่าชื่นชมของงานอาสา คือ วิกฤตสึนามิเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2547 ซึ่งได้มีการตั้งศูนย์อาสาสมัคร โดยมีคนจากทั่วโลกกว่า 5,000 คนร่วมมือกัน สิ่งที่น่าประทับใจที่สุดคือเรื่องราวของครอบครัวชาวเยอรมันที่สูญเสียสมาชิกในครอบครัวไปในเหตุการณ์ แต่เลือกที่จะกลับมาเป็นอาสาสมัครช่วยเหลือผู้ประสบภัยชาวไทยที่ชะตากรรมเดียวกันแทนการพึ่งพายาบรรเทาอาการซึมเศร้า ชี้ให้เห็นว่าการเป็นอาสาสมัครคือการเยียวยาจิตใจที่ดีที่สุดอย่างหนึ่ง
โครงการอาสาล้างบ้าน เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นว่า แม้จะเป็นงานที่เหนื่อยยากลำบาก แต่ภาพของอาสาสมัครที่ยังคงยิ้มได้ขณะทำงาน ตอกย้ำว่าคุณค่าที่ได้รับไม่ใช่เพียงแค่ตัวเงิน แต่คือความสุขและกำลังใจที่ได้ส่งมอบให้กับเจ้าของบ้านที่ได้รับโอกาสกลับมาใช้ชีวิตอีกครั้ง คุณสมบัติโชว์ภาพถ่ายของเจ้าของบ้านหลังหนึ่งกับอาสาสมัครหลังจากทำงานเสร็จ แล้วตั้งคำถามว่า “แม้เป็นงานที่หนัก แต่พวกเขากลับยิ้มได้ ทุกคนยังคิดว่างานอาสาสมัครยังดูขาดทุน ดูไม่ฉลาดอย่างที่เคยได้ยินมาหรือไม่?
อีกหนึ่งอย่างโครงการอาสาดับไฟป่าเพื่อจัดการกับปัญหา PM2.5 และ PM10 ที่รุนแรงในพื้นที่ภาคเหนือ เป็นงานที่ต้องอาศัยการปรับตัวและผนวกกับเทคโนโลยี โดยคุณสมบัติระบุว่าไฟป่าภาคเหนือส่วนใหญ่เป็นไฟเลียดดิน ที่ดับไม่ยากหากเข้าถึงพื้นที่ แต่การขนน้ำและอุปกรณ์ขึ้นไปเป็นความท้าทาย มูลนิธิจึงกำลังทดลองใช้จักรยานไฟฟ้าออฟโรดที่มีความคล่องตัวสูงเพื่อขนน้ำ 7 ลิตรไปดับไฟ เป็นการปรับตัวใช้เทคโนโลยีใหม่เพื่อรับมือกับปัญหาที่ซับซ้อน
โครงการอาสาเพื่อนพาไป ชี้ให้ปัญหาของสังคมไทยกับผู้พิการ โดยแท้จริงไม่ได้อยู่ที่จำนวนผู้พิการในปัจจุบัน แต่อยู่ที่สังคมที่ยังไม่เปิดโอกาสให้พวกเขาออกมาใช้ชีวิตได้อย่างเต็มที่ ทั้งด้านแนวคิดและการพัฒนาโครงพื้นฐาน ทั้งนี้อาสาสมัครที่ช่วยเหลือผู้พิการ ณ ปัจจุบันทำหน้าที่เป็น Personal Assistant พาผู้พิการไปสัมผัสทะเล ท้องฟ้าจำลอง หรือสวนสนุก เป็นการยืนยันว่าพวกเขาต้องการเพียงแค่ผู้ช่วยและโครงสร้างพื้นฐานที่เหมาะสม
ปัจจุบันมูลนิธิกระจกเงา มีอาสาสมัครหมุนเวียนประมาณ 15,000-20,000 คน เป็นกองกำลังมวลชนที่พร้อมสนับสนุนงานของมูลนิธิอย่างต่อเนื่อง ดังเช่นโครงการอาสาจัดเต็ม ที่มีอาสาสมัครถึง 15,000 คน ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนมาช่วยจัดการงานบริจาค โดยเฉพาะช่วงน้ำท่วมที่ผ่านมา แสดงให้เห็นถึงพลังความร่วมมือของคนในสังคมที่พร้อมทำงานหนักอย่างเป็นระบบ เพื่อให้งานอาสาดำเนินต่อไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ท้ายที่สุด การเป็นอาสาสมัครคือรากฐานของการสร้างพลเมืองที่เข้มแข็งและสังคมที่ยั่งยืน และเป็นสิ่งที่ทุกคนสามารถทำได้ตามศักยภาพและความถนัดของแต่ละคน จากบทเรียนของกรณีศึกษาต่าง ๆ เราได้เรียนรู้ว่า เราทุกคนต้องพร้อมปรับตัวต่อความท้าทายใหม่ ๆ และจิตอาสาคือหัวใจสำคัญที่จะขับเคลื่อนทั้งการเติบโตทางจิตใจและอนาคตที่ยั่งยืนของสังคมอย่างแท้จริง
