ก้าวพอดี ก้าวแห่งการเติบโตที่ยั่งยืน
ก้าวพอดี ก้าวแห่งการเติบโตที่ยั่งยืน เป็นความร่วมมือของหอการค้าไทย “โครงการพอแล้วดี The Creator” นักธุรกิจรุ่นใหม่ของหอการค้าไทย โดยการสนับสนุนของ Sustainability Expo 2023 เป็นการนำเสนอต้นแบบธุรกิจที่น้อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในการบริหารจัดการธุรกิจ จนเกิดผลสำเร็จและเป็นรูปธรรมที่ชัดเจน ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายในการพัฒนาที่ยั่งยืน ครอบคลุมทั้ง 3 ด้าน เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม
ในงานมหกรรมด้านความยั่งยืน หรือ Sustainability Expo 2023 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ วันพฤหัสบดีที่ 5 ตุลาคม 2566 ที่ผ่านมา ได้รับเกียรติจากคุณกอบกาญจน์ วัฒนวรางกูร ประธานคณะกรรมการเศรษฐกิจพอเพียงฯหอการค้าไทย,ดร. ศิริกุล เลากัยกุล ผู้อำนวยการโครงการ พอแล้วดี,คุณสินสมทร ศรีแสนปาง ธุรกิจข้าวศรีแสงดาว, คุณศรุตา เกียรติภาคภูมิ ธุรกิจ PIN METAL ART, คุณภาสกร รัตนารีกุล ธุรกิจ Good Tyre Eetrading, คุณนครินทร์ ยาโน ธุรกิจ YANO Handicraft, คุณชินศรี พูลละออก ธุรกิจข้าวธรรมชาติ, คุณปิยวดี ทวีกิจจินดา ธุรกิจน้องชามชวนแลก, คุณนนทิกานต์ อัศรัสกร ธุรกิจลฤก พวงหรีดเสื่อ, คุณธนบูรณ์ สมบูรณ์ ธุรกิจGreenery, ดร.สุทัศน์ รงรอง DO IN THAI, มาร่วมเสวนาในหัวข้อ “ก้าวพอดี ก้าวแห่งการเติบโตที่ยั่งยืน” โดยมีและคุณจิรยา ประพรต พิธีกรดำเนินรายการเสน่ห์จันท์ จังหวัดจันทบุรี เป็นผู้ดำเนินรายการ
กอบกาญจน์ วัฒนวรางกูร กล่าวถึงโครงการก้าวพอดีและการลดความเหลื่อมล้ำว่า บทบาทหน้าที่ของหอการค้าไทยคือการทำให้ประเทศไทยกลายเป็นประเทศที่เจริญ และต้องทำให้คนไทยทุกภาคส่วนเจริญไปด้วยกัน การทำธุรกิจที่ไม่มีความสมดุลและไม่นึกถึงผู้อื่นจะไปไม่รอด ก้าวที่ผ่านมาเป็นก้าวที่เราได้เรียนรู้ผ่านวิกฤตต่างๆ เป็นบทพิสูจน์ว่าหอการค้าเชื่อมั่นในหลักการเศรฐกิจพอเพียง รู้ว่าประเทศไทยรอดมาได้ นักธุรกิจรอดมาได้ เพราะสติที่ได้มาจากปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง หอการค้าไม่ได้เน้นทฤษฎี เราเน้นเรื่องการลงมือทำอย่างแท้จริง คณะกรรมการเศรษฐกิจพอเพียงจึงร่วมกันสร้างโครงการพอแล้วดีขึ้น การก้าวพอดีไม่ใช่เพียงเพื่อความอยู่รอดแต่เราต้องสามารถนำพาอันลักษณ์ของความเป็นเราและประเทศไทยมาสร้างเป็นธุรกิจใหม่ๆและเหมาะสมกับสภาวะเศรษฐกิจที่เป็นจริง และสำคัญสุดคือเชื่อเรื่องของพลังของคนรุ่นใหม่ จากหลากหลายพื้นที่ เพราะพวกเขาทุกคนคือคนสร้างและส่งต่อสิ่งต่างๆที่จะเกิดขึ้นในอนาคต
ดร. ศิริกุล เลากัยกุล กล่าวถึงพลังของคนรุ่นใหม่และหัวใจของโครงการพอแล้วดี คือ เมื่อเราต้องการจะเข้ามาทำธุรกิจอะไรก็ตาม ต้องนึกไว้เสมอว่าวันนี้เราขาดอะไร เรามีความพร้อมขนาดไหน เพราะหากเราไม่ทำให้เราพร้อม เราก็จะกลายเป็นผู้ขออยู่เรื่อยไป อะไรก็ตามที่เรารู้สึกว่าเรามีมากพอแล้วก็ต้องรู้จักหันไปมองผู้อื่นว่าเขาต้องการความช่วยเหลือหรือไม่ เพื่อจะได้เรียนรู้การแบ่งปัน
การนำปรัชญามาใช้กับภาคธุรกิจ คือการหาก้าวที่สมดุล เพื่อให้ตนเองก้าวหน้า สังคมก้าวหน้า ในหลักการ 3 ห่วง 2 เงื่อนไข เป็นเหมือนกรอบของความคิดที่ทำให้คนรุ่นใหม่ปลอดภัย ห่วงแรก คือ “การรู้จักตนประมาณตน” ในแง่ของการทำธุรกิจสิ่งนี้สำคัญที่สุด หากไม่รู้จักตนเอง ไม่รู้ว่าเก่งตรงไหน ใครจะเป็นคู่แข่ง จะไม่สามารถทำธุรกิจได้ นักธุรกิจจะต้องเลือกสนามลงแข่งที่ตนเองจะมีโอกาสชนะ ห่วงที่ 2 คือ “มีเหตุมีผล” ในการทำธุรกิจที่มาของคำว่ากลยุทธ์คือการที่ต้องลุกมาสร้างหนทางที่จะตอบเป้าหมาย อยากได้ผลเช่นนี้ก็จะต้องสร้างเหตุเช่นนี้ ไม่ว่าทำอะไรก็ตามจะมีผลกระทบตามมาเสมอ ห่วงที่ 3 “การสร้างความคุ้มกัน” เพราะธุรกิจไม่ได้ดำเนินเพื่อวันนี้อย่างเดียว ต้องดำเนินเพื่อให้อนาคตของลูกหลานดีขึ้นด้วย สิ่งเหล่านี้ไม่สามารถลุกขึ้นมาตัดสินใจได้ถ้าเราไม่มี “องค์ความรู้” ความรู้คืออำนาจ หลายครั้งหากองค์ความรู้ไปอยู่กับคนที่ไม่มี “คุณธรรม” นำความรู้ไปเบียดเบียนผู้อื่น ผลเสียที่ตามมาจะตกไปที่สังคม แต่ถ้าหากให้โลกอนาคตยั่งยืนต่อไปนักธุรกิจต้องมีคุณธรรม เรื่องบางเรื่องที่ทำได้แต่หากเบียดเบียนผู้อื่นก็จะไม่ทำ ทั้งหมดนี้ต้องทำด้วย “ทางสายกลาง” เป็นหัวใจสำคัญของชาวพุทธทุกคน เมื่อเรานำหลักการ 3 ห่วง 2 เงือนไขมาใช้กับธุรกิจจะสามารถนำพาไปสู่ความยั่งยืน อันได้แก่ 3P Profit, People, Planet เราจะได้ความสมดุลของการพัฒนาที่ยั่งยืน ทั้งในแง่ของเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
คุณสินสมุทร ศรีแสนปาง ธุรกิจข้าวศรีแสงดาว จากจังหวัดร้อยเอ็ด ผู้เข้าร่วมโครงการพอแล้วดี รุ่นที่ 6 การใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงกว่าจะตีความแล้วนำมาปรับเข้ากับธุรกิจ ใช้เวลาถึง 8 ปี ตัวอย่างหลักการที่เรียนรู้มาจากปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เช่น การมีเหตุมีผลช่วยในเรื่องของการวางกลยุทธ์ จนเกิดแบนด์ข้าวศรีแสงดาว เพื่อคืนศักดิ์ศรีให้ชาวนาไทย กู้ศักดิ์ศรีข้าวไทยในเวทีโลก และส่งมอบนวัตกรรมนายหยอดให้กับชาวนา นายหยอดคือการทำนาในรูปแบบใหม่ โดยการเปลี่ยนจากนาดำมาเป็นนาหยอด ตัดขั้นตอนการเพาะกล้า ตัดขั้นตอนการปักดำ ใช้เครื่องจักรแทนแรงงานคน เกษตรกรสามารถลดเมล็ดพันธุ์ได้ถึง 35 เท่า และยังทำผลผลิตเพิ่มถึง 2 เท่า ทำให้เกษตรกรช่วยเหลือตนเองได้มากขึ้น ความภูมิใจของแบรนด์ข้าวสีแสงดาว เมื่อ 2 ปีที่ผ่านมา แบรนด์ข้าวสีแสงดาวได้ส่งข้าวไปยุโรปและเมื่อปีที่ผ่านมาส่งไปตะวันออกกลาง จุดเริ่มต้นทางแบรนด์หยอดข้าวให้ฟรี มีแค่ 20 ครอบครัว นาเพียง 300 ไร่ ปีแรกได้ผลผลิตจาก 320 กิโลกรัมต่อไร่ เพิ่มขึ้นมาถึง 600 กิโลกรัมต่อไร่ ปัจจุบันทางแบรนด์ข้าวศรีแสนดีดูแลเกษตรกรอยู่ร้อยกว่าหลังคาเรือน ในเนื้อที่ 2,000 ไร่ จนได้รับรางวัลมากมาย
คุณศรุตา เกียรติภาคภูมิ ธุรกิจ PIN METAL ART ผู้เข้าร่วมโครงการพอแล้วดีรุ่นที่ 2 จากธุรกิจที่บ้านคุณพ่อทำธุรกิจกุญแจเลื่อน กุญแจบานสวิง คุณศรุตาได้นำเศษเหล็กจาการทำกุญแจของคุณพ่อมาใช้ผลิตงาน เชื่อมโยงกับหลักการรู้จักตัวประมาณตน เพื่อนำสิ่งที่เรามีอยู่มาสร้างเป็นสิ่งที่ดีงามมากขึ้น หลักการมีเหตุมีผล เมื่อก่อนเน้นออกบูธบ่อยๆเพื่อให้มีลูกค้ามากขึ้น แต่หันมาทำงานมาสเตอร์พีซใช้กำลังคนน้อย เน้นคุณภาพมากที่สุด จนทำให้เศษเหล็กทำเงินเป็นหลักแสนหลักล้านได้ ขณะเดียวกันก็ใส่ใจดูแลพนักงานให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีด้วยเช่นเดียวกันเพื่อสร้างสร้างความภูมิคุ้มกัน เพื่อต่อยอดงานและเรียนรู้อย่างไม่หยุดนิ่ง เศรษฐกิจพอเพียงทำให้มั่งคั่งได้ พอเพื่อที่จะพัฒนาและก้าวเดินไปอย่างมั่นคง
คุณภาสกร รัตนารีกุล ธุรกิจ Good Tyre Eetrading ผู้เข้าร่วมโครงการพอแล้วดี รุ่นที่ 6 ธุรกิจเริ่มต้นจากร้านปะยางเล็กๆ เป็นธุรกิจครอบครัว ให้ความสำคัญกับคนรอบข้าง เพื่อนร่วมงาน เมื่อประเมินว่าธุรกิจยางหล่อดอกมีโอกาสเติบโตได้มาก สายการบินทุกสายการบินใช้ยางหล่อดอก ประเทศสหรัฐอเมริการถบรรทุกค่าเฉลี่ยในการใช้ยางหล่อดอก 80% ขึ้นไป และที่สหรัฐอเมริกาสามารถนำยางหล่อดอกกลับมาใช้งานได้ถึง 7 ครั้ง มาเลเซียสามารถนำกลับมาหล่อดอกได้ถึง 3 ครั้งการหล่อดอกยางเป็นการลดต้นทุนในเชิงพาณิชย์ เป็นการนำกลับมาใช้ใหม่เพื่อยืดอายุการใช้งาน เป็นการลดของเสียที่ทำให้เกิดผลกระทบจากโครงยางเก่า หากนำกลับมาใช้จะสามารถลดต้นทุนได้ถึง 17% ครั้งที่สองลดได้ถึง 27% ยอดยางรถบรรทุกที่เปลี่ยนในไทย 1,370,000 เส้น ในเศรษฐกิจราคา 70,000 บาท ในหนึ่งปีเปลี่ยนยาง 2 เส้นจะเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจอยู่ที่ 19,000 ล้านบาท หากนำยางมาหล่อดอกจะลดต้นทุนได้ถึง 3,200 ล้านบาท และถ้านำมาหล่อดอก 2 ครั้งจะลดต้นทุนได้ถึง 4,400 ล้านบาท นี่คือผลการทบทางด้านเศรษฐกิจ ซึ่งสามารถประหยัดเนื้อยางใหม่ได้กว่า 85,000 ตัน ลดปริมาณเส้นลวดมากว่า 56,000 ตัน ลดคาร์บอนไดออกไซด์ได้ถึง 168,000 ตัน
คุณนครินทร์ ยาโน ธุรกิจ YANO Handicraft ความอยู่รอดผืนผ้าและภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นธุรกิจที่นำเอางานฝีมือของคนในชุมชนในเชียงใหม่และชุมชนใกล้เคียงนำมาทำเป็นผลงาน เช่น เสื้อผ้า ของแต่งบ้าน ของที่ระลึก เป็นธุรกิจที่ก่อตั้งมาแล้ว 18 ปี เริ่มต้นจากการสร้างสิ่งท่อกันเองภายในชุมชนหมู่บ้าน จนค่อยๆขยายไปในหลายๆชุมชน และได้นำงานฝีมือเข้าไปส่วนร่วมในการช่วยเหลือปัญหาการกดขี่แรงงานในเรือนจำ ที่ขาดอิสรภาพในการใช้ชีวิต ธุรกิจยาโนได้นำ 3 ห่วง 2 เงื่อนไขของหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ ห่วงแรก คือ การนำเอาศักยภาพของแต่ละคนมาใช้อย่างมีประโยชน์สูงสุด เพราะทุกคนรักในงานฝีมือ ในห่วงที่ 2 การมีเหตุมีผล คือ การใฝ่หาความรู้เพื่อพัฒนาธุรกิจตนเองอยู่เสมอ ห่วงที่ 3 ภูมิคุ้มกัน ใช้ศักยภาพของคนในชุมชน และเราสามารถนำธุรกิจของเรามาเชื่อมโยงกับแนวคิดเรื่องความยั่งยืน จากเดิมที่ทำแค่งานฝีมือ สามารถขยายแบร์ดไปได้ 2-3 แบรนด์ได้ในปัจจุบัน เรื่องของผู้คน สามารถขยายได้ไปเรื่อยๆจากคนในกลุ่มเล็กๆจนถึงร้อยกว่าคนแล้ว และได้นำเอาแนวคิดเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมนำมาใช้กับทุกๆแบรนด์ด้วยเช่นกัน
คุณปิยวดี ทวีกิจจินดา โครงการน้องชามชวนแลก ผู้เข้าร่วมโครงการพอแล้วดี รุ่นที่ 5 ในโลกของเรามีประเทศที่เรียกว่า “หมู่เกาะขยะ” (Trash Isles) อยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิก เกิดจากขยะที่ทิ้งไม่เป็นที่ไหลลงสู่ทะเลและไปเกาะรวมตัวกันเป็นแพมีขนาดใหญ่เท่าประเทศฝรั่งเศส ถึงแม้ว่าเราจะทิ้งขยะลงถังขยะแต่หากเราไม่คัดแยกขยะ สุดท้ายแล้วมันก็จะไปรวมตัวกันที่บ่อขยะ ถ้าหากรู้จักคัดแยกขยะรีไซเคิลก็จะเข้าไปสู่กระบวนการรีไซเคิลได้อย่างเป็นระบบ จังหวัดลำปาง มีบ่อขยะจำนวนมาก ประเทศไทยมีการใช้พลาสติกถึง 9,000 ล้านขวดต่อปี แต่สามารถนำไปรีไซเคิลได้แค่ 60% โครงการน้องชามชวนแลกจึงเกิดขึ้นให้ทุกคนมาช่วยกันคัดแยกขยะ ทางโครงการมีช่องแยกขยะ 8 ช่อง จากนั้นขยะจะถูกนำไปที่ทางโครงการเพื่อเป็นตัวรับมาคัดแยก และส่งต่อไปให้ผู้ประกอบการท้องถิ่นในการรับซื้อขยะ หลังจากนั้นก็เข้าสู่กระบวนการนำไปรีไซเคิลในโรงงานต่างๆ เช่น อิฐบล็อก แปรรูปต่างๆ นอกจากนี้ทางโครงการยังสร้างแรงจูงใจให้คนมาสะสมแต้มเพื่อแลกเป็นเงินหรือแลกสิ่งของในร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการ ผู้ที่ได้ประโยชน์นอกจากผู้จัดทำโครงการแล้ว ยังช่วยผู้ประกอบการท้องถิ่น ลดภาระคัดแยกขยะให้กับทางรัฐ และสามารถลดคาร์บอน ลดขยะ อุดหนุนเศรษฐกิจท้องถิ่นให้เกิดเศรษฐกิจหมุนเวียน ขยะเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลอย่างถูกต้อง ส่วนขยะที่รีไซเคิลไม่ได้ เช่น แก้วน้ำพลาสติก สามารถคัดแยกนำไปทำพื้นถนนได้ เป็นอีกหนึ่งโครงการชื่อว่า Greenroad และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้คนหันมาใส่ใจสิ่งแวดล้อมแยกขยะกันมากขึ้น
คุณชินศรี พูลละออก ธุรกิจข้าวธรรมชาติ จังหวัดเชียงราย เชื่อว่าชาวนากับโรงสีคือธุรกิจเดียวกัน โรงสีข้าวไม่ว่าจะดีแค่ไหนก็ตามไม่สามารถสีข้าวเปลือกเมล็ดลีบให้เป็นเมล็ดข้าวสารเต็มเมล็ดได้ ดังนั้นจึงใส่ใจเกษตรกร ข้าวธรรมชาติสนใจเรื่องหนี้ของเกษตรกร จึงพัฒนาที่จิตใจให้เขามีพลังกายพลังใจ เสริมสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นให้กับชาวนา หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงทำให้คิดถึงทุกคน การจะประสบความสำเร็จได้ไม่ใช่แค่ตัวเราเพียงคนเดียวแต่ต้องอาศัยทุกชีวิต
คุณนนทิกานต์ อัศรัสกร ธุรกิจลฤก พวงหรีดเสื่อ เดิมเป็นโรงงานผลิตเสื่อพลาสติก ธุรกิจของครอบครัวทำมา 50 ปี ตระหนักถึงการใช้พลาสติกและปัญหาสิ่งแวดล้อม จึงเริ่มทำโครงการวิจัยเกี่ยวกับการรีไซเคิลพลาสติก จนปัจจุบัน โรงงานสามารถผลิตสินค้าทั้งหมดจากพลาสติกรีไซเคิลได้ 100% นอกจากนั้นยังนำวัสดุมาดัดแปลงเป็นพวงหรีดเสื่อ พวงหรีดลฤกเสื่อผืนหมอนใบ ตอบโจทย์เรื่องสิ่งแวดล้อม สามารถนำไปใช้ต่อได้ และยังช่วยเหลือสังคมด้วยการแบ่งรายได้ 100 บาทต่อการขาย 1 พวงหลีด ให้กับมูลนิธิเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ยังมีสินค้าอื่นๆอีกเช่น กระเป๋า พรมปูพื้น เสื่อปิกนิค ผนังตกแต่งพื้น กระเช้าปีใหม่ ซึ่งการคำนึงถึง เศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้มจะทำให้ธุรกิจยั่งยืน
คุณธนบูรณ์ สมบูรณ์ ธุรกิจ น้ำดื่ม Greenery ผู้เข้าร่วมโครงการพอดี รุ่นที่ 6 จากการศึกษาว่าต้นแหล่งจากขวดพลาสติกทั้งหมดหลักๆมาจาก โรงแรม ร้านอาหาร ร้านกาแฟ จึงเริ่มทำ packaging จากกระป๋องอลูมิเนียม ที่สามารถนำมารีไซเคิลได้ 100% เพราะในมองเห็นว่าประเทศไทยมีโรงงานรีดอลูมิเนียม ถึงแม้ว่าต้นทุนในการจัดการอลูมิเนียมจะสูง แต่คุ้มค่ากับการแลกกับคุณภาพสิ่งแวดล้อม อัตราการเก็บกลับกระป๋องอลูมิเนียมสูงถึง 91% และในวันนี้น้ำดื่มจากกระป๋องอลูมิเนียม ลดขยะพลาสติกได้ รีไซเคิลอลูมิเนียมไปถึง 12.4 ตัน ลดCarbon Footprint ไปร้อยกว่าตัน และทั้งหมดนี้เรียนรู้จาก 3 ห่วง 2 เงื่อนไข รู้ว่าเราควรจะขายกับใคร ควรจะวางตำแหน่งตนเองอย่างไรบ้าง
ดร.สุทัศน์ รงรอง DO IN THAI กล่าวถึงจุดเริ่มต้นของหุ่นยนต์พะยูน ซึ่งเป็นหุ่นยนต์พะยูนตัวแรกๆในโลกที่สร้างขึ้นมาว่ายน้ำกับพะยูนโดยไม่มีมนุษย์เข้าไปเกี่ยวข้อง เพื่อเรียนรู้และเข้าใจชีวิตของพะยูนก่อนที่จะเข้าไปอนุรักษ์ “น้องมารีน” marin ที่แปลว่าทะเล และ มาลิน ที่หมายความว่ามาลัยดอกไม้ ซึ่งเป็นสิ่งที่คล้องคน ทะเลและโลกใบนี้ไว้ด้วยกัน เงื่อนไขแรกในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงที่เรานำมาใช้คือ ความรู้ เราประมานตนแล้วว่าเราสามารถพัฒนาหุ่นยนต์ขึ้นมาได้ เรารู้เหตุและรู้ผลว่าการมีหุ่นยนต์ที่ไม่มีมนุษย์มาเกี่ยวข้องจะทำให้เราเข้าใจชีวิตของพะยูนได้มากขึ้น พะยูนค่อนข้างกลัวมนุษย์ เพรามนุษย์ทำให้เขาเกิดบาดแผล เรามีภูมิคุ้มกันเพราะการที่เราอนุรักษ์พะยูนคือการส่งต่อทรัพย์สินทางทะเลที่ดีที่สุดให้กับลูกหลาน และเป็นวิกฤตที่เราต้องฟื้นฟู แต่สิ่งหนึ่งที่เราลืมคิดไปคือคุณธรรม เมื่อทำให้พะยูนผูกพันกับหุ่นยนต์ของเราแล้ว เมื่อวันใดที่แบตเตอรี่ของหุ่นยนต์หมดแล้วพะยูเหล่านั้นจะรู้สึกอย่างไร นั้นคือเหตุผลว่าทำไมเงื่อนไขความรู้ต้องมาคู่กับเงื่อนไขคุณธรรมเสมอ เราจึงเว้นช่องว่างสร้างหุ่นยนต์ที่เหมือนกับพะยูนเพียง 50% ให้เขารู้ว่าอย่าผูกพันมากเกินไป ณ วันนี้ คำว่าคำยังยืนที่เราใช้ reduced reused recycle อาจจะไม่เพียงพอแล้วเราต้องก้าวไปอีกขั้น นั้นคือการ Regenerative เราต้องฟื้นฟูบางอย่าง ไม่ใช่เพียงแค่รักษาสิ่งเดิมให้ดีที่สุด แต่เราต้องสร้างสิ่งใหม่ให้ลูกหลานและสิ่งสำคัญที่สุดคือการมองภาพรวมในระบบให้พัฒนาไปต่อเพื่อลูกหลาน
คุณกอบกาญจน์ กล่าวในช่วงท้ายว่า สิ่งที่ทุกคนทำแสดงให้เห็นว่าก้าวต่อไปข้างหน้าของประเทศไทยยังมีความหวัง จากปรัชญาที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช มหาราช บรมนาถบพิตร ในรัชกาลที่ 9 ได้ให้มา ทุกคนผ่านปัญหา ผ่านวิกฤต ค้นหาทางของตนเอง และยังดูแลผู้ร่วมงาน ธรรมชาติ เศรษฐกิจพอเพียงสอนให้เรารู้ว่าอนาคตของประเทศอยู่ที่ตัวเราเอง
ดร.ศิริกุล กล่าวปิดท้าย แม้ว่าเราจะเป็นก้าวเริ่มต้นปลายทางอาจยังไม่เห็นความยั่งยืน อย่างไรก็ตามเราต้องคำนึงถึงทุกชีวิต น้อมนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ เพื่อให้เราทุกคนโอบอุ้มสังคมให้ดีไปด้วยกัน
