เมื่อเอ่ยถึงอาชีพนักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม หลายคนคงคิดว่างานประเภทนี้จะต้องเป็นงานอาสาที่ทำด้วยใจรัก หรือเป็นงานที่ต้องทำหรือได้รับเงินจากองค์กรต่างประเทศเป็นหลัก หรือเป็นงาน CSR ที่มีแต่บริษัทใหญ่ ๆ เท่านั้นถึงจะแบ่งงบประมาณมาทำตรงนี้ได้
แต่ปัจจุบัน “ความยั่งยืน” กลายมาเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาทั้งในระดับประเทศและระดับโลก ภายในงาน Sustainability Expo 2022 จึงได้มีการจัดเสวนาในหัว “การอนุรักษ์ไม่ใช่งานอาสา แต่คืออาชีพแห่งอนาคต” เพื่อเปิดโอกาสและไขข้อข้องใจให้คนรุ่นใหม่ว่างานอนุรักษ์ธรรมชาตินี้จะสามารถเป็นอาชีพที่ยั่งยืนในอนาคตได้หรือไม่
‘ใครก็ตามที่ทำงานด้านอนุรักษ์ ไม่จำเป็นต้องเรียนเฉพาะด้านทางสิ่งแวดล้อมมาอย่างเดียว เรียนสายไหนมาก็สามารถทำงานด้านความยั่งยืนได้ตามความถนัดของตนเอง’
อเล็กซ์ เรนเดลล์
ผู้ก่อตั้งศูนย์สิ่งแวดล้อมศึกษา ทำงานด้านอนุรักษ์อย่างจริงจังมาเป็นเวลา 8 ปี จุดเริ่มต้นมาจากความรักธรรมชาติตั้งแต่เด็ก
“ผมเรียนจบที่คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาฯ ตอนนั้นก็มีช่วงค้นหาตัวเอง ก็มีโอกาสได้เดินทาง ไปดำน้ำ ได้ไปเห็นว่านักอนุรักษ์เขาทำงานยังไง ผมก็เริ่มทำบ้าง จากตอนแรกเริ่มจากเรื่องช้าง ก็มาเรื่อย ๆ เป็นงานอดิเรก แต่มีจุดเปลี่ยนที่ทำให้มาเป็นอาชีพคือ ทางสหประชาชาติได้ชวนไปประชุมที่มะนิลา จากที่เคยเห็นว่างานนี้เป็นงานอาสาสมัคร มีเวลาว่างถึงจะทำ แต่กลายเป็นเราเห็นคนที่ทำงานด้านสิ่งแวดล้อมจริงจังมานั่งเจรจาหาทางออกด้านสิ่งแวดล้อมที่งานสัมมนา เราก็เลยทำงานด้านนี้จริงจังมาตั้งแต่ตอนนั้น”
“การทำงานด้านนี้ไม่จำเป็นว่าจะต้องมาทำงานวิจัยเท่านั้น สมมุติว่าเป็นคนชอบแฟชั่นแล้วทำงานด้านนี้ก็สามารถคิดดูว่าทำยังไงให้แฟชั่นมันยั่งยืนมากขึ้น พลาสติกสามารถรีไซเคิลเป็นเสื้อผ้าก็ได้มั้ย ใครเป็นวิศวกร หรือมีอาชีพอื่น ๆ ก็สามารถทำงานอนุรักษ์ได้ เพราะตอนนี้งานมันหลากหลายมาก ผมก็อยากให้ทุกคนได้เปลี่ยนมุมมองที่มีต่องานอนุรักษ์ว่าต้องเป็นงานอาสาหรืองานวิจัย
จริง ๆ แล้วงานด้านอนุรักษ์มีสายงานมากมายไม่ใช่แค่เรื่องของป่าหรือทะเลอย่างเดียวแล้ว ยุคสมัยนี้เรียนอะไรมาก็ทำได้ ต่อให้เรียนอะไรที่ไม่เกี่ยวกับความยั่งยืนเลยก็ยังสามารถเอาเรื่องของความยั่งยืนไปเกี่ยวข้องได้หมด ผมเองมีโอกาสได้ทำงานกับเด็ก ๆ ได้เจอพ่อแม่ผู้ปกครองเยอะมาก หลายคนยังเข้าใจผิดคิดว่างานด้านนี้เป็นงานอาสาเท่านั้น แต่จริงๆ แล้วทุกวันนี้โอกาสในการทำงานด้านนี้มันเยอะมากสามารถเลี้ยงดูตนเองได้จริง ๆ”
‘แวดวงนักวิจัยและนักวิชาการด้านนกอย่างจริงจัง ยังมีคนทำงานน้อยมาก โอกาสที่จะทำงานด้านนี้จึงมีอยู่มากมาย’
ธงรอง อ่างแก้ว
ผู้ช่วยนักวิจัยห้องปฏิบัติการนิเวศวิทยาการอนุรักษ์ นักวิจัยนกมืออาชีพที่เริ่มต้นจากชมรมดูนกในมหาวิทยาลัย
“สำหรับเราเริ่มต้นจากการเรียนปริญญาตรีด้านวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม เรียนด้านนี้เพื่อจะทำงานในโรงงาน แต่ตอนที่เรียนเราได้เรียนวิชาต่าง ๆ ด้านชีววิทยา นิเวศวิทยา และที่มหาวิทยาลัยก็มีชมรมดูนก เราเป็นคนชอบธรรมชาติอยู่แล้วก็เลยได้เข้าไปร่วมด้วย ได้เห็นว่าเขาดูนกกันจริงจังยังไง ได้ศึกษาว่านกตัวนี้ความสำคัญกับระบบนิเวศอย่างไร มีพฤติกรรมอย่างไร จึงหันมาสนใจด้านนี้ แล้วอาจารย์ที่สอนตอนนั้นก็ชวนมาทำวิจัย เก็บข้อมูลจริงจังด้านนี้ ซึ่งพอได้ทำแล้วสนุกมากเลย แล้วก็พัฒนามาเรื่อย ๆ จนนำไปสู่งานอนุรักษ์ในที่สุด”
“ทุกขั้นตอนของการทำวิจัยจะต้องมีความรู้เป็นปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญ ดังนั้นถ้าเราศึกษาจริงจังยังไงก็มีงานทำ มีตำแหน่งงานที่เหมาะสมรองรับอยู่ แล้วจริง ๆ ถ้าศึกษาด้านนกจริงจังก็สามารถไปทำงานด้านสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ อีกมากมาย หรือถ้าไม่ต้องการศึกษาเชิงลึก ก็สามารถนำเที่ยวดูนกได้”
ปิดท้ายด้วยข้อจำกัดของงานวิจัยที่หลีกหนีไม่พ้นเรื่องของ “ทุน” วิจัย ซึ่งสถานการณ์ทุนวิจัยในประเทศไทยนั้นธงรองเปิดเผยว่า การสนับสนุนทุนในงานวิจัยในประเทศไทยยังมีน้อยอยู่ ทุนจึงจำกัด แต่ก็ยังถือว่ามีมากขึ้นกว่าในอดีต แต่ถ้ามีมากกว่านี้ก็จะช่วยสนับสนุนให้งานวิจัยกว้างและพัฒนามากขึ้น
‘งานสื่อสารเล่าเรื่องเชิงลึกด้านสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่แค่รายงานข่าวอย่างเดียว’
ศิรชัย อรุณรักษ์ติชัย
นักชีววิทยาและช่างภาพสารคดี National Geographic เริ่มต้นงานอนุรักษ์จากความหลงใหลในสัตว์ทะเลที่มีมาตั้งแต่เยาว์วัย
“ผมเป็นคนสนใจทะเลตั้งแต่เด็ก ชอบฉลาม ชอบสัตว์ทะเล แล้วก็ได้ไปเห็นหนังสือ National Geographic ตอนเด็ก ๆ ก็ประทับใจมากตั้งแต่นั้น ก็เลยชอบอ่านชอบศึกษาธรรมชาติ จริง ๆ ผมเรียนด้านวิทยาศาสตร์การแพทย์ที่วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล แต่พอเราไปดำน้ำในประเทศไทยเราก็รู้เลยว่าชีวิตต่อจากนี้อีก 10 หรือ 20 ปี เราอยากอยู่กับทะเล ก็เลยไปทำงานที่เกาะเต่าอยู่กับกลุ่มชุมชน จนกระทั่งมีโอกาสได้ทำวิจัยเรื่องปลาฉลาม แล้วก็มีโอกาสได้ถ่ายรูปด้านนี้ และทำมาเรื่อย ๆ”
กว่าจะมาเป็นช่างภาพที่มีชื่อเสียง จากจุดเริ่มต้นของการเป็นนักวิจัยก้าวไปสู่การเป็นช่างภาพสารคดี ศิริชัย ก็ต้องผ่านหนทางยากลำบากไม่ต่างจากการเริ่มต้นในอาชีพอื่น ๆ
“ช่วงแรกก็จะยากหน่อยเพราะงานด้านการสื่อสารเล่าเรื่อง มันไม่ได้มีช่องทางให้เราทำมากมายขนาดนั้นในเมืองไทย ยิ่งงานเชิงลึกด้านสิ่งแวดล้อมที่ไม่ใช่แค่รายงานข่าวอย่างเดียวมันไม่ค่อยมี ผมโชคดีมีโอกาสได้ทำงานที่ National Geographic ไทย และจังหวะดีได้ไปฝึกงานที่ National Geographic เมืองนอกด้วย ก็เลยมีโอกาสได้ทำผลงานออกมา คนก็ได้เห็นงานแล้วก็มีการจ้างงานตามมา เพียงแต่ช่วงแรกมันก็จะเหนื่อยหน่อย”
แม้ว่าสุดท้ายแล้วงานด้านอนุรักษ์เมืองไทยอาจจะยังไม่ได้รับค่าตอบแทนที่สมน้ำสมเนื้อเหมือนในต่างประเทศ แต่ ดร. เพชร มโนปวิตร นักวิทยาศาสตร์ด้านการอนุรักษ์ ผู้ก่อตั้ง ReReef ที่เน้นไปที่การอนุรักษ์ปะการัง เป็นผู้ดำเนินการเสวนาก็ได้สรุปปิดท้ายอย่างมีความหวังว่า
ส่วนคนที่อยากทำงานด้านนี้ ตอนนี้เราอยู่ในยุคทองของงานสิ่งแวดล้อมนะ มองไปทางไหนก็เป็นสิ่งที่มีคนต้องการทั้งสิ้น และวงการนี้ก็ยังต้องการคนที่มีความรู้ มีความเป็นมืออาชีพมาขับเคลื่อนการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในประเทศไทยอยู่อีกมาก”
